منابع اطلاعاتي نزديك به اوباما از بيميلي وي نسبت به حركت جدي بر روي برنامه بازگشت دوباره انسان به ماه و تسريع برنامه ساخت نسل جديد فضاپيماهاي اكتشافاتي آمريكا موسوم به اوريون خبر دادهاند و اين درحالي است كه وي در جريان تبليغات انتخاباتي خود هرگز اشاره مستقيم و جدي به نسل آتي فضاپيماهاي ناسا نكرده بود.
نگاهي دقيقتر به اين موضوع حاكي از آن است كه فضا و اكتشافات فضايي يكي از بزرگترين چالشهاي آتي فرا روي اوباما خواهد بود و با توجه به آغاز دور جديدي از بحران اقتصادي در سراسر جهان و از جمله آمريكا و خيز بلند قدرتهاي نوظهور فضايي نظير هند و چين، بايد ديد كه نخستين رئيسجمهور رنگين پوست آمريكا چگونه به دنبال تحقق روياي يكه تازي ايالات متحده در فضا خواهد بود؟
ناسا از چند سال پيش و همزمان با وقوع حوادث دلخراش شاتلهاي چلنجر و كلمبيا برنامه ساخت نسل آتي فضاپيماهاي خود را سرعتي دوباره بخشيد و در 3 سال گذشته نيز همواره بر اين نكته تأكيد داشته است كه 3 شاتل باقيمانده در سال 2010 يعني يك سال ديگر راهي موزهها خواهند شد. اوباما در ماههاي گذشته اعلام كرده بود كه در صورت برنده شدن در انتخابات بودجه 2 ميليارد دلاري را به ناسا تزريق خواهد كرد تا شكاف زماني چند ساله بين بازنشستگي شاتلها و آغاز بهرهبرداري از نسل جديد فضاپيماها به حداقل برسد؛ اما اكنون گزارشهاي حاكي از راهبرد جديد وي در قبال توسعه برنامه اكتشافاتي ناساست.
بتازگي روزنامه آمريكايي اورلاندو سنتينال از اختلافات عميق ميان اوباما و تيم انتقال قدرت وي با مهمترين برنامه ناسا يعني بازگشت به ماه آن هم با استفاده از نسل در حال ساخت فضاپيماها و در زمان تعيين شده يعني 2020 پرده برداشته است. كارشناسان معتقدند اوباما اكنون در چالشي بزرگ درخصوص توسعه برنامههاي فضايي ناسا قرار گرفته است. از يكسو شاتلهاي فضايي كارايي گذشته را نداشته و از زمان وقوع حادثه انفجار كلمبيا در سال 2003، مهندسان ناسا در هر بار پرتاب و به زمين نشستن شاتلها، دلهرهآورترين لحظات زندگي خود را سپري ميكنند. از سوي ديگر هزينه تعمير و نگهداري اين سامانههاي فضايي نيز در 2 سال اخير و به دليل افزايش استهلاك ناشي از پرتابهاي مكرر، رشد قابل توجهي داشته است. رئيسجمهور منتخب آمريكا بتازگي از راهبرد جديد فضايي خبر داده است كه بر اساس آن تسريع در روند تكميل نسل آتي فضاپيماهاي ناسا و بازگشت در موعد تعيين شده به ماه با نگاهي به غير از اولويت نخست نگريسته شده و در عوض با تكيه بر برخي موشكهاي نظامي نظير دلتا 4 و اطلس 5 راه ارزانقيمتتري براي بازگشت دوباره انسان به ماه فراهم شود. هماكنون تيم انتقال قدرت اوباما در حال بررسي استفاده از اين دو راكت نظامي است، اما نكته مهم اين است كه فناوري به كار رفته در ساخت اين راكتها به 20 سال پيش بازگشته و به گفته مقامات ناسا، سالها پيش كه براي نخستين بار استفاده از اين راكتها در برنامههاي اكتشافات فضايي مطرح شد، اين ايده به دليل خطرات بالقوهاي كه فضانوردان را تهديد خواهد كرد، از سوي تصميمگيرندگان ناسا بشدت رد شده بود.
اما اين تازه آغاز چالشهاي فرا روي اوباما درخصوص توسعه برنامههاي فضايي ناساست. بحراني كه دامنگير اقتصاد جهاني شده است، پس از فلج كردن كارخانجات عظيمي نظير جنرال موتورز و فورد و لغو حضور غولهاي خودروسازي در بزرگترين مسابقات رالي اتومبيلراني جهان اكنون برنامههاي اكتشافاتي ناسا را نشانه رفته است.
بتازگي صحبتهايي مبني بر اخراج برخي كاركنان ناسا مطرح شده است و از سوي ديگر طيف گستردهاي از طرحهاي نيمهتمام و در حال آغازي پيش روي اين آژانس فضانوردي است كه براي عقب نماندن از كورس رقابت با قطبهاي نوظهور آسيايي، چارهاي جز تداوم آنها نيست. طرح ايستگاه فضايي بينالمللي گرچه برنامهاي با مشاركت بالغ بر 15 كشور جهان است، اما بخش قابل توجهي از تعهدات ساختارسازي آن به ناسا باز ميگردد. فشارهاي اقتصادي كه در هفتههاي گذشته به اوج خود رسيده است كارشناسان را بر آن داشته است تا با نگاه توام با ترديد بيشتري به حركت بر اساس برنامه تكميل ايستگاه فضايي بينالمللي نگاه كنند.
به گفته متخصصين امور فضايي رئيسجمهور منتخب آمريكا در يكي از چالش برانگيزترين دورانها بايد ناسا را هدايت كند
به عقيده تحليلگران امور استراتژيك علمي و تحقيقاتي جهان، اوباما بيشترين چالشهاي فضايي را در ميان تمامي روِسايجمهور پيشين اين كشور در بدو به دست گرفته است. اين چالشها نتيجهاي جز بالاگرفتن دعواي لفظي ميان مايكل گريفين، مغز همه كاره ناسا و نماينده تيم انتقال قدرت اوباما نداشته است. روزنامه اورلاندو سنتينال در گزارشي كه بتازگي منتشر كرده است اينگونه از اختلافنظر گريفين و نماينده اوباما پرده بر ميدارد: مايكل گريفين كه سالهاست در ناسا از اهرم قدرت و خلاقيت خود براي توسعه برنامههاي اكتشافاتي ناسا بهترين استفاده را كرده است، اكنون و در آستانه آغاز حكمراني اوباما بر آمريكا ارتباط چندان مناسبي با تفكرات فضايي وي و نماينده تيم انتقال قدرت وي ندارد. اين ارتباط ضعيف در روزهاي اخير به همكاري كامل نداشتن گريفين با اوباما در تشريح برنامهها و استراتژيهاي از پيش تعيين شده ناسا از جمله تكميل برنامه ساخت فضاپيماي اوريون و استفاده از آن براي بازگشت به ماه تبديل شده است. گريفين در روزهاي اخير بشدت به لوري گارو، نماينده تيم انتقال قدرت اوباما حملهور شده و وي را به دليل طرح پرسشهايي كه برخي شمار آنها را 74 مورد عنوان كردهاند، بشدت مورد انتقاد قرار داده است. روزنامه تلگراف نيز در اين خصوص نوشته است: بيش از نيمياز اين 74 پرسش به تشريح هزينههاي مربوط به توسعه برنامههاي در دست ناسا مربوط ميشود و به نظر ميرسد هدف اصلي از طرح آنها رسانهايتر كردن افزايش مشكلات مالي ناسا در صورت تكميل فضاپيماي جديد آمريكا خواهد بود.
اوباما و تيم انتقال قدرت وي بايد نيم نگاه جدي نيز به شرق دور داشته باشند. شايد اگر تا 5 يا 10 سال پيش تلاش چين و هند و حتي ژاپن براي قدرتنمايي در فضا مطرح ميشد، بسياري از كارشناسان آن را تنها يك بازي رسانهاي تفسير ميكردند؛ اما اكنون هند كاوشگر روي ماه فرو مينشاند و چين ضمن پرتاب كاوشگر ويژه ماه، نقشههاي جديدي از اين قمر ارائه ميكند. از آن گذشته ژاپن تنها در يك ماه 2 ماهواره به فضا پرتاب كرده و در عين حال نخستين تلسكوپ فضايي خود را نيز به عنوان رقيبي جدي برايهابل در مدار زمين مستقر ميكند. از اينرو بيشك بايد نظر بسياري از تحليلگران متخصص در امور فضايي را تأييد كرد كه به گفته آنها رئيسجمهور منتخب آمريكا در يكي از چالش برانگيزترين دورانها سكان هدايت ناسا را در دست گرفته است.
مهدي پيرگزي